1 Απριλίου, 2020
Δημοσιεύσεις
Close
Στάθης Κουτσοχήνας, Συλλογικό σήμα της ΕΕ με γεωγραφική ένδειξη, Μελέτη δημοσιευμένη σε Αρμενόπουλο 4/2020, σελ. 555 – 558
Στάθης Κουτσοχήνας
Δ.Ν. – Δικηγόρος, Προέδρος Δ.Σ.Θ.
Η αποκαλούμενη «Συμφωνία των Πρεσπών» και η τυχόν επίδρασή της στα δικαιώματα επί των εμπορικών σημάτων ή άλλων διακριτικών γνωρισμάτων, που περιλαμβάνουν τον όρο «Μακεδονία» ή παράγωγά του, αποτέλεσε αντικείμενο έντονου νομικού προβληματισμού, ιδίως στο πλαίσιο της ΕΕ και του εναρμονισμένου ενωσιακού δικαίου περί σημάτων. Στο σχετικό διάλογο που αναπτύχθηκε, αναδείχθηκε η ιδιαίτερη φύση των συλλογικών σημάτων της ΕΕ, ως ένα εργαλείο περιφερειακής ανάπτυξης και προώθησης της τοπικής οικονομίας2.
Αρχικά, επισημαίνεται ότι το άρθρο 7 του Κανονισμού (ΕΕ) 2017/1001 για το σήμα της ΕΕ (στο εξής ΚΣΕΕ), που απαριθμεί τους απόλυτους λόγους απαραδέκτου, προβλέπει ότι: «Δεν γίνονται δεκτά για καταχώριση: … γ) τα σήματα που αποτελούνται αποκλειστικά από σημεία ή ενδείξεις που μπορούν να χρησιμεύσουν, στο εμπόριο, προς δήλωση του είδους, της ποιότητας, της ποσότητας, του προορισμού, της αξίας, της γεωγραφικής προέλευσης ή του χρόνου παραγωγής του προϊόντος ή της παροχής της υπηρεσίας ή άλλων χαρακτηριστικών του προϊόντος ή της υπηρεσίας…». Αντίστοιχες διατάξεις περιέχει και το άρθρο 4 της Οδηγίας 2015/2436/ΕΕ, καθώς και το άρθρο 4 του ν. 4679/20203. Συγκεκριμένα, προβλέπεται ότι «Δεν καταχωρίζονται ως σήματα, ή εάν έχουν καταχωριστεί είναι δυνατόν να κηρυχθούν άκυρα, σημεία τα οποία:… γ) συνίστανται αποκλειστικά σε σημεία ή ενδείξεις που μπορεί να χρησιμεύσουν στο εμπόριο για τη δήλωση του είδους, της ποιότητας, της ποσότητας, του προορισμού, της αξίας, της γεωγραφικής προέλευσης ή του χρόνου παραγωγής του προϊόντος ή παροχής της υπηρεσίας ή άλλων χαρακτηριστικών του προϊόντος ή της υπηρεσίας.».
Σύμφωνα με τη νομολογία του ΔΕΚ (υπόθεση Chiemsee4), η διάταξη της Οδηγίας που δεν επιτρέπει την καταχώριση των περιγραφικών σημάτων, επιδιώκει ένα σκοπό γενικού συμφέροντος, που επιβάλλει να μπορούν τα σημεία ή οι ενδείξεις που περιγράφουν τις κατηγορίες προϊόντων ή υπηρεσιών για τις οποίες ζητείται η καταχώριση να χρησιμοποιούνται ελεύθερα από όλους, ακόμη και ως συλλογικά σήματα ή ως συστατικά μέρη σύνθετων ή γραφικών σημάτων. Επομένως, η διάταξη αυτή εμποδίζει να επιφυλάσσονται τέτοιου είδους σημεία ή ενδείξεις σε μία μόνον επιχείρηση, δυνάμει της καταχωρίσεώς τους ως σημάτων (σκέψη 25). Όσον αφορά, ειδικότερα, τα σημεία ή τις ενδείξεις που μπορούν να χρησιμεύσουν προς δήλωση της γεωγραφικής προέλευσης των κατηγοριών προϊόντων για τις οποίες ζητείται η καταχώριση του σήματος, ιδίως δε τις γεωγραφικές ονομασίες, υπάρχει γενικό συμφέρον να παραμείνουν στη διάθεση όλων, ιδίως λόγω της ικανότητάς τους όχι μόνο να δηλώνουν, ενδεχομένως, την ποιότητα και άλλες ιδιότητες των οικείων κατηγοριών προϊόντων, αλλά και να επηρεάζουν ποικιλοτρόπως τις προτιμήσεις των καταναλωτών, συνδέοντας, π.χ., τα προϊόντα με ορισμένο τόπο που μπορεί να δημιουργήσει θετικά συναισθήματα (σκέψη 26). Σύμφωνα με το ΔΕΚ, η εν λόγω διάταξη έχει την έννοια ότι: α) δεν περιορίζεται στην απαγόρευση της καταχωρίσεως των γεωγραφικών ονομασιών ως σημάτων αποκλειστικά και μόνο στις περιπτώσεις κατά τις οποίες οι εν λόγω ονομασίες δηλώνουν τις περιοχές που συνδέονται σήμερα, κατά την αντίληψη των ενδιαφερομένων κύκλων, με την οικεία κατηγορία προϊόντων, αλλά εφαρμόζεται επίσης στις γεωγραφικές ονομασίες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στο μέλλον από τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις ως ένδειξη γεωγραφικής προελεύσεως της επίμαχης κατηγορίας προϊόντων- β) στις περιπτώσεις κατά τις οποίες η επίμαχη γεωγραφική ονομασία δεν συνδέεται σήμερα, κατά την αντίληψη των ενδιαφερομένων κύκλων, με την οικεία κατηγορία προϊόντων, η αρμόδια αρχή πρέπει να εκτιμά αν μπορεί εύλογα να υποτεθεί ότι μια τέτοια ονομασία μπορεί, κατά την αντίληψη των ενδιαφερομένων κύκλων, να δηλώσει τη γεωγραφική προέλευση αυτής της κατηγορίας προϊόντων- γ) στο πλαίσιο της εκτιμήσεως αυτής, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη, ειδικότερα, εάν η επίμαχη γεωγραφική ονομασία καθώς και τα χαρακτηριστικά της περιοχής που δηλώνει και η οικεία κατηγορία προϊόντων είναι, κατά το μάλλον ή ήττον, γνωστά στους ενδιαφερομένους κύκλους- δ) το συνδετικό στοιχείο μεταξύ του οικείου προϊόντος και της γεωγραφικής τοποθεσίας δεν πρέπει να συνίσταται οπωσδήποτε στην κατασκευή του προϊόντος στον τόπο αυτό (σκέψη 37)5.
Κατ’ εφαρμογή των ανωτέρω παραδοχών, το Τμήμα Προσφυγών του Γραφείου Διανοητικής Ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕUΙΡΟ) έκρινε με την πρόσφατη από 2.4.2020 απόφασή του, ότι η με αριθμό 17967530 αίτηση για σήμα της ΕΕ, που υποβλήθηκε από επιχείρηση της Δημοκρατίας της Βόρειας Μακεδονίας, για ένδειξη που περιέχει με απεικόνιση και τα λεκτικά τμήματα «MAKEDONSKO» «MACEDONIAN BREWERY» και «MACEDONIAN PREMIUM BEER» είναι περιγραφική και δεν μπορεί να γίνει δεκτή προς καταχώριση, σύμφωνα με την προαναφερθείσα διάταξη του άρθρου 7 ΚΣΕΕ6.
Η ιδιαιτερότητα, λοιπόν, των συλλογικών σημάτων έγκειται στο γεγονός ότι, κατά παρέκκλιση από τον γενικό κανόνα που διέπει τα εμπορικά σήματα, συλλογικά σήματα της ΕΕ μπορούν να αποτελέσουν σημεία ή ενδείξεις που δύνανται να χρησιμεύσουν στο εμπόριο για δήλωση της γεωγραφικής προέλευσης των προϊόντων ή των υπηρεσιών. Όπως προαναφέρθηκε, ο απόλυτος λόγος απαραδέκτου του άρθρου 7 παρ. 1 στοιχείο γ’ ΚΣΕΕ, επιδιώκει σκοπό γενικού συμφέροντος, ο οποίος επιβάλλει να μπορούν τα σημεία ή οι ενδείξεις που περιγράφουν τις κατηγορίες προϊόντων ή υπηρεσιών για τις οποίες ζητείται η καταχώριση να μην μονοπωλούνται και να χρησιμοποιούνται ελεύθερα από όλους. Έτσι, η ρύθμιση του άρθρου 74 παρ. 2 ΚΣΕΕ, η οποία παρέχει τη δυνατότητα καταχώρισης ως συλλογικού σήματος σημείου που μπορεί να χρησιμεύσει προς δήλωση της γεωγραφικής προέλευσης, δικαιολογείται από το γεγονός ότι το συλλογικό σήμα δεν μονοπωλείται από ορισμένη επιχείρηση, αλλά η χρήση του επιτρέπεται σε κάθε επιχείρηση που είναι μέλος της δικαιούχου οργάνωσης ενώ παράλληλα δεν μπορεί να απαγορευθεί η χρήση του συλλογικού σήματος σε κάθε επιχείρηση τα προϊόντα ή οι υπηρεσίες της οποίας προέρχονται από την εν λόγω γεωγραφική περιοχή.
Περαιτέρω, η ουσιώδης λειτουργία του σήματος είναι να εγγυάται στους καταναλωτές την προέλευση του προϊόντος ή της υπηρεσίας που προσδιορίζονται από το σήμα ως προερχόμενων από συγκεκριμένη επιχείρηση, εφόσον πρόκειται για ατομικό σήμα, ή από επιχείρηση μέλος της δικαιούχου οργάνωσης του συλλογικού σήματος, εφόσον πρόκειται για συλλογικό σήμα. Στην πρώτη περίπτωση πρέπει να καθίσταται δυνατή η διάκριση του προϊόντος ή της υπηρεσίας αυτής από τα αντίστοιχα άλλων επιχειρήσεων, ενώ στη δεύτερη από αντίστοιχα προϊόντα επιχειρήσεων που δεν είναι μέλη της δικαιούχου οργάνωσης. Σύμφωνα με τη νομολογία του ΔΕΕ, η ουσιώδης λειτουργία ενός συλλογικού σήματος της ΕΕ με γεωγραφική ένδειξη είναι να εγγυηθεί τη συλλογική εμπορική προέλευση των προϊόντων, τα οποία πωλούνται υπό το σήμα αυτό και όχι τη συλλογική γεωγραφική τους προέλευση7. Ως συνέπεια των παραπάνω, το συλλογικό σήμα της ΕΕ δεν επιτρέπει στον δικαιούχο να απαγορεύει στους τρίτους τη χρήση στις συναλλαγές τέτοιων σημείων ή ενδείξεων, εφόσον αυτή η χρήση γίνεται σύμφωνα με τα χρηστά συναλλακτικά ήθη που ισχύουν στη βιομηχανία ή το εμπόριο- ειδικότερα, αυτό το σήμα δεν αντιτάσσεται σε τρίτο που έχει δικαίωμα να χρησιμοποιεί γεωγραφική ονομασία.
Σύμφωνα με το άρθρο 74 ΚΣΕΕ, συλλογικό σήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης δύνανται να αποτελέσουν τα σήματα της ΕΕ που προσδιορίζονται ως συλλογικά κατά την κατάθεση και είναι ικανά να διακρίνουν τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες των μελών της δικαιούχου οργάνωσης του σήματος από εκείνα άλλων επιχειρήσεων. Δύνανται να καταθέτουν συλλογικό σήμα της ΕΕ οι οργανώσεις κατασκευαστών, παραγωγών, παρεχόντων υπηρεσίες ή εμπόρων, οι οποίες, σύμφωνα με τη νομοθεσία στην οποία υπάγονται, έχουν την ικανότητα να είναι, ιδίω ονόματι, υποκείμενα πάσης φύσεως δικαιωμάτων και υποχρεώσεων, να συμβάλλονται ή να ενεργούν άλλες δικαιοπραξίες και να παρίστανται ενώπιον δικαστηρίου, καθώς επίσης και τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου.
Σύμφωνα με το άρθρο 75 ΚΣΕΕ, ο καταθέτης συλλογικού σήματος της ΕΕ υποβάλλει κανονισμό χρήσης του σήματος εντός προθεσμίας δύο μηνών από την ημερομηνία κατάθεσης. Ο κανονισμός χρήσης αναφέρει τα πρόσωπα που δικαιούνται να χρησιμοποιούν τα σήμα, τους όρους συμμετοχής στην οργάνωση, καθώς και τις προϋποθέσεις χρήσης του σήματος, εφόσον υπάρχουν, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών κυρώσεων. Ο κανονισμός χρήσης συλλογικού σήματος, που αποτελείται από ένδειξη γεωγραφικής προέλευσης, επιτρέπει σε κάθε πρόσωπο τα προϊόντα ή οι υπηρεσίες του οποίου προέρχονται από την εν λόγω γεωγραφική ζώνη, να καθίσταται μέλος της οργάνωσης που είναι δικαιούχος του σήματος.
Ειδικότερα, σύμφωνα με το άρθρο 16 του Εκτελεστικού Κανονισμού 2018/626 (Περιεχόμενο του κανονισμού χρήσης συλλογικού σήματος της ΕΕ) ο κανονισμός χρήσης συλλογικού σήματος της ΕΕ περιέχει: α) το ονοματεπώνυμο του καταθέτη- β) τον σκοπό της οργάνωσης ή τον σκοπό για τον οποίο έχει συσταθεί το νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου- γ) τα όργανα που έχουν εξουσία εκπροσώπησης της οργάνωσης ή του νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου- δ) σε περίπτωση οργάνωσης, τους όρους συμμετοχής στην οργάνωση- ε) την αναπαράσταση του συλλογικού σήματος της ΕΕ- στ) τα πρόσωπα που δικαιούνται να χρησιμοποιούν το συλλογικό σήμα της ΕΕ- ζ) τις προϋποθέσεις χρήσης του συλλογικού σήματος της ΕΕ, εφόσον υπάρχουν, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών κυρώσεων- η) τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες που καλύπτει το συλλογικό σήμα της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων, εφόσον συντρέχει τέτοια περίπτωση, των περιορισμών που τυχόν ισχύουν συνεπεία της εφαρμογής του άρθρου 7 παράγραφος 1 στοιχεία ι), ια) ή ιβ) του ΚΣΕΕ- θ) εφόσον συντρέχει τέτοια περίπτωση, τη δυνατότητα συμμετοχής που προβλέπεται στο άρθρο 75 παράγραφος 2 δεύτερη περίοδος του ΚΣΕΕ.
Τα συλλογικά σήματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την ανάπτυξη της εμπιστοσύνης των καταναλωτών στα προϊόντα ή στις υπηρεσίες που σηματοδοτούνται με αυτά. Χρησιμοποιούνται συχνά για τον προσδιορισμό προϊόντων ή υπηρεσιών παραγωγών με παρόμοια συμφέροντα. Τα συλλογικά σήματα διαφέρουν από τα σήματα πιστοποίησης, τα οποία αποσκοπούν στο να πιστοποιήσουν ορισμένα χαρακτηριστικά των προϊόντων και των υπηρεσιών (για παράδειγμα την ποιότητά τους). Ειδικότερα, ως σήμα πιστοποίησης ορίζεται το σήμα που «είναι ικανό να διακρίνει τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες που πιστοποιούνται από τον δικαιούχο του σήματος όσον αφορά το υλικό, τον τρόπο παρασκευής των προϊόντων ή παροχής των υπηρεσιών, την ποιότητα, την ακρίβεια ή άλλα χαρακτηριστικά, με εξαίρεση τη γεωγραφική προέλευση, από προϊόντα και υπηρεσίες που δεν έχουν την ανωτέρω πιστοποίηση.» (άρθρο 83 του ΚΣΕΕ).
Έτσι, το συλλογικό σήμα αποτελεί ένα εργαλείο για την οργάνωση και τον συντονισμό της δράσης επιχειρήσεων που αποτελούν μέλη του δικαιούχου φορέα. Κοινές δράσεις και διαφημιστική εκστρατεία που βασίζεται στο συλλογικό σήμα, αναμφισβήτητα βοηθούν στη βελτίωση της ανταγωνιστικής θέσης των μελών της δικαιούχου οργάνωσης. Με δεδομένο ότι το συλλογικό σήμα της ΕΕ αποτελεί ένα δικαίωμα που εκτείνεται στην επικράτεια όλων των κρατών μελών της ΕΕ, τα μέλη της δικαιούχου ένωσης απολαμβάνουν ένα πλεονέκτημα στα πλαίσια της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς. Ειδικά τα συλλογικά σήματα της ΕΕ με γεωγραφική ένδειξη, μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως όχημα για την διάδοση των προϊόντων και υπηρεσιών που προέρχονται από ορισμένη γεωγραφική περιοχή και να δημιουργήσουν ένα ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για τις επιχειρήσεις της εν λόγω γεωγραφικής περιοχής, λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της.
Προκειμένου να αξιοποιήσει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του συλλογικού σήματος της ΕΕ, ο Σύνδεσμος Εξαγωγέων Βορείου Ελλάδος, ανέλαβε πρωτοβουλία για την καταχώριση συλλογικού σήματος της ΕΕ, που περιλαμβάνει τον όρο Μακεδονία και μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τις επιχειρήσεις-μέλη του, που δραστηριοποιούνται στις τρεις Περιφέρειες της Μακεδονίας: Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης και Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας. Το συλλογικό αυτό σήμα μπορεί να αποτελέσει σημαντικό μοχλό περαιτέρω ανάπτυξης της εν λόγω γεωγραφικής περιοχής, καθιστώντας τα προϊόντα και υπηρεσίες των μελών της δικαιούχου οργάνωσης ευρέως γνωστά στις ευρωπαϊκές και εν γένει ξένες αγορές, συνδέοντας ταυτόχρονα στη συνείδηση των καταναλωτών στις αγορές αυτές την Μακεδονία με την Ελλάδα8.
2310 551 140