Το Συλλογικό Σήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης με γεωγραφική ένδειξη. Ένα πολύτιμο εργαλείο περιφερειακής ανάπτυξης – Κουτσοχήνας & Μπόσδα

Άρθρο σε

«Σύγχρονα ζητήματα από το δίκαιο της επιχείρησης»

Εκδήλωση στη μνήμη του καθηγητή Βασίλη Αντωνόπουλου

Εταιρεία Νομικών Βορείου Ελλάδος

Εκδόσεις Σάκκουλα 2025

Το Συλλογικό Σήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης με γεωγραφική ένδειξη. Ένα πολύτιμο εργαλείο περιφερειακής ανάπτυξης

Στάθης Κουτσοχήνας

Δικηγόρος – Διδάκτωρ Νομικής ΑΠΘ

Πρώην Πρόεδρος Δικηγορικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης

Αρχικά, επιτρέψτε μου να ευχαριστήσω τους διοργανωτές για την τιμητική πρόσκληση να συμμετέχω ως εισηγητής στην επιστημονική εκδήλωση που πραγματοποιείται στη μνήμη του καθηγητή Βασίλη Αντωνόπουλου, ενός ξεχωριστού ανθρώπου και δασκάλου, που είχα την χαρά και την τιμή να έχω επιβλέποντα καθηγητή στη διδακτορική μου διατριβή, με θέμα την προστασία του κοινοτικού (όπως λεγόταν τότε) σήματος και των περιορισμών της και στον οποίο οφείλω σε μεγάλο βαθμό την ενασχόλησή μου με το αντικείμενο των εμπορικών σημάτων.

Στην εισήγησή μου θα επιχειρήσω να συνδέσω τη θεωρία με την πράξη, ώστε αφενός να καταγραφεί η ισχύουσα νομοθεσία περί σημάτων και ιδίως αυτή που αφορά στα Συλλογικά σήματα της ΕΕ με γεωγραφική ένδειξη, αφετέρου να παρουσιαστούν συγκεκριμένα παραδείγματα τέτοιων σημάτων και να καταδειχθεί η λειτουργία τους και η σημασία τους στην πράξη.

1. Φύση και λειτουργία του εμπορικού σήματος και των γεωγραφικών ενδείξεων

1.1. Η διάκριση των εμπορικών σημάτων από τις γεωγραφικές ενδείξεις: δήλωση εμπορικής προέλευσης / δήλωση γεωγραφικής προέλευσης

Τμήμα του δικαίου βιομηχανικής ιδιοκτησίας αποτελούν τα διακριτικά γνωρίσματα, δηλαδή ενδείξεις που χρησιμεύουν για τη διάκριση, στα πλαίσια των συναλλαγών, ενός προσώπου που ασκεί οικονομική δραστηριότητα, καθώς και για τη διάκριση των μέσων που αυτό χρησιμοποιεί, δηλαδή της επιχείρησης και των προϊόντων ή υπηρεσιών της[1].

Το σήμα, ειδικότερα, αποτελεί διακριτικό γνώρισμα που αποκτάται κατά το τυπικό σύστημα, δηλαδή με καταχώριση στο σχετικό μητρώο σημάτων με μία διοικητική πράξη, σε αντιδιαστολή με τα λοιπά διακριτικά γνωρίσματα που αποκτώνται κατά το ουσιαστικό σύστημα, δηλαδή με τη χρησιμοποίησή τους και την καθιέρωσή τους στις συναλλαγές[2].

Η ειδοποιός διαφορά μεταξύ σημάτων και λοιπών διακριτικών γνωρισμάτων έγκειται, λοιπόν, στον τρόπο απόκτησης, αλλά και στο πεδίο προστασίας: τα σήματα, εφόσον καταχωρισθούν επιτυχώς, παρέχουν στον δικαιούχο αποκλειστικό δικαίωμα χρήσης[3], ενώ τα λοιπά διακριτικά γνωρίσματα προστατεύονται μόνον εφόσον καθιερωθούν στις συναλλαγές και στην έκταση της καθιέρωσής τους[4]. Κοινή προϋπόθεση προστασίας όλων των διακριτικών γνωρισμάτων αποτελεί η ύπαρξη κινδύνου σύγχυσης του κοινού[5].

Συμπερασματικά, το σήμα είναι διακριτικό γνώρισμα προϊόντων ή υπηρεσιών, η δε βασική λειτουργία, την οποία επιτελεί, είναι η διακριτική, καθώς αποτελεί την ταυτότητα, το όνομα του προϊόντος ή της υπηρεσίας (ονοματοδοτική λειτουργία). Συγχρόνως, όμως, το σήμα λειτουργεί και ως κώδικας επικοινωνίας με το καταναλωτικό κοινό, μέσω του οποίου διοχετεύονται πληροφορίες σχετικά με την προέλευση, τις ιδιότητες, τη φήμη και το κύρος των προϊόντων που διακρίνει [6].

Η λειτουργία του σήματος διαφέρει από αυτήν των γεωγραφικών ενδείξεων, η οποία συνίσταται στη δήλωση της γεωγραφικής προέλευσης του προϊόντος ή της υπηρεσίας. Στην έννοια των γεωγραφικών ενδείξεων συγκαταλέγονται τοπωνύμια ή ονόματα παραδοσιακών προϊόντων, καθώς και σχήματα ή εμβλήματα που προσδιορίζουν άμεσα ή έμμεσα τον τόπο παραγωγής ενός προϊόντος, δηλαδή τη γεωγραφική του καταγωγή. Οι γεωγραφικές ενδείξεις μπορούν είτε να περιληφθούν σε ατομικό ή συλλογικό εμπορικό σήμα (εμπορικό σήμα με γεωγραφική ένδειξη) είτε να υπαχθούν, υπό αυστηρά κριτήρια και προϋποθέσεις, σε ένα ειδικό νομοθετικό καθεστώς και να αποτελέσουν ειδικότερο δικαίωμα βιομηχανικής ιδιοκτησίας που τυγχάνει μεγαλύτερης προστασίας από αυτή των εμπορικών σημάτων (ΠΟΠ, ΠΓΕ). Εν προκειμένω, θα πρέπει να επισημανθεί ότι, καταρχήν, τόσο η Ευρωπαϊκή όσο και οι εναρμονισμένες εθνικές νομοθεσίες περί σημάτων προβλέπουν ότι: «Δεν γίνονται δεκτά για καταχώριση: … γ) τα σήματα που αποτελούνται αποκλειστικά από σημεία ή ενδείξεις που μπορούν να χρησιμεύσουν, στο εμπόριο, προς δήλωση … της γεωγραφικής προέλευσης … του προϊόντος ή της υπηρεσίας…»[7].

Έτσι, σύμφωνα με τη νομολογία του ΔΕΚ (υπόθεση Chiemsee)[8], η διάταξη της Οδηγίας που δεν επιτρέπει την καταχώριση των περιγραφικών σημάτων, επιδιώκει ένα σκοπό γενικού συμφέροντος, που επιβάλλει να μπορούν τα σημεία ή οι ενδείξεις που περιγράφουν τις κατηγορίες προϊόντων ή υπηρεσιών για τις οποίες ζητείται η καταχώριση να χρησιμοποιούνται ελεύθερα από όλους, ακόμη και ως συλλογικά σήματα ή ως συστατικά μέρη σύνθετων ή γραφικών σημάτων. Επομένως, η διάταξη αυτή εμποδίζει να επιφυλάσσονται τέτοιου είδους σημεία ή ενδείξεις σε μία μόνον επιχείρηση, δυνάμει της καταχωρίσεώς τους ως σημάτων (σκέψη 25). Όσον αφορά, ειδικότερα, τα σημεία ή τις ενδείξεις που μπορούν να χρησιμεύσουν προς δήλωση της γεωγραφικής προέλευσης των κατηγοριών προϊόντων για τις οποίες ζητείται η καταχώριση του σήματος, ιδίως δε τις γεωγραφικές ονομασίες, υπάρχει γενικό συμφέρον να παραμείνουν στη διάθεση όλων, ιδίως λόγω της ικανότητάς τους όχι μόνο να δηλώνουν, ενδεχομένως, την ποιότητα και άλλες ιδιότητες των οικείων κατηγοριών προϊόντων, αλλά και να επηρεάζουν ποικιλοτρόπως τις προτιμήσεις των καταναλωτών, συνδέοντας, π.χ., τα προϊόντα με ορισμένο τόπο που μπορεί να δημιουργήσει θετικά συναισθήματα (σκέψη 26). Σύμφωνα με το ΔΕΚ, η εν λόγω διάταξη έχει την έννοια ότι: α) δεν περιορίζεται στην απαγόρευση της καταχωρίσεως των γεωγραφικών ονομασιών ως σημάτων αποκλειστικά και μόνο στις περιπτώσεις κατά τις οποίες οι εν λόγω ονομασίες δηλώνουν τις περιοχές που συνδέονται σήμερα, κατά την αντίληψη των ενδιαφερομένων κύκλων, με την οικεία κατηγορία προϊόντων, αλλά εφαρμόζεται επίσης στις γεωγραφικές ονομασίες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στο μέλλον από τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις ως ένδειξη γεωγραφικής προελεύσεως της επίμαχης κατηγορίας προϊόντων· β) στις περιπτώσεις κατά τις οποίες η επίμαχη γεωγραφική ονομασία δεν συνδέεται σήμερα, κατά την αντίληψη των ενδιαφερομένων κύκλων, με την οικεία κατηγορία προϊόντων, η αρμόδια αρχή πρέπει να εκτιμά αν μπορεί εύλογα να υποτεθεί ότι μια τέτοια ονομασία μπορεί, κατά την αντίληψη των ενδιαφερομένων κύκλων, να δηλώσει τη γεωγραφική προέλευση αυτής της κατηγορίας προϊόντων· γ) στο πλαίσιο της εκτιμήσεως αυτής, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη, ειδικότερα, εάν η επίμαχη γεωγραφική ονομασία καθώς και τα χαρακτηριστικά της περιοχής που δηλώνει και η οικεία κατηγορία προϊόντων είναι, κατά το μάλλον ή ήττον, γνωστά στους ενδιαφερόμενους κύκλους· δ) το συνδετικό στοιχείο μεταξύ του οικείου προϊόντος και της γεωγραφικής τοποθεσίας δεν πρέπει να συνίσταται οπωσδήποτε στην κατασκευή του προϊόντος στον τόπο αυτό (σκέψη 37).

1.2. Βασικές αρχές του δικαίου των σημάτων: αρχή της εδαφικότητας και αρχή της χρονικής προτεραιότητας

Από επιμέρους διατάξεις του δικαίου βιομηχανικής ιδιοκτησίας συνάγεται σειρά από θεμελιώδεις αρχές, οι βασικότερες από τις οποίες είναι η αρχή της εδαφικότητας, που προβλέπεται στο άρθρο 6 παρ. 3 της Διεθνούς Σύμβασης των Παρισίων[9], και η αρχή της χρονικής προτεραιότητας, που καθιερώνεται με το άρθρο 4 παρ. 2 της Διεθνούς Σύμβασης της Μαδρίτης και το άρθρο 4 της Διεθνούς Σύμβασης των Παρισίων. Οι αρχές αυτές αποτελούν τα θεμέλια του δικαίου της βιομηχανικής ιδιοκτησίας[10] [11].

Ειδικότερα, η σύγκρουση μεταξύ δικαιωμάτων επί διακριτικών γνωρισμάτων επιλύεται με βάση την αρχή της χρονικής προτεραιότητας. Καταρχήν, πρέπει να επισημανθεί ότι τα διακριτικά γνωρίσματα, ανεξάρτητα από την κατηγορία στην οποία ανήκουν, ανεξάρτητα δηλαδή αν έχουν αποκτηθεί με το τυπικό σύστημα (όπως το σήμα με την καταχώρισή του) ή με το ουσιαστικό σύστημα (όπως τα λοιπά διακριτικά γνωρίσματα με την καθιέρωσή τους στις συναλλαγές), είναι μεταξύ τους ισότιμα. Η σύγκρουση, λοιπόν, μεταξύ τους αίρεται με την αρχή της χρονικής προτεραιότητας: μόνο η ένδειξη που πρώτη καταχωρίσθηκε (αν πρόκειται για σήμα) ή πρώτη καθιερώθηκε στις συναλλαγές (αν πρόκειται για άλλο διακριτικό γνώρισμα) οδηγεί στη δημιουργία αποκλειστικού δικαιώματος[12].

Περαιτέρω, η γεωγραφική έκταση ισχύος ενός σήματος ή μιας γεωγραφικής ένδειξης περιορίζεται στις χώρες όπου έχει κατοχυρωθεί, αφού, όπως παρακάτω αναλύεται, δεν υφίσταται σήμα ή γεωγραφική ένδειξη με παγκόσμια ισχύ. Συνεπώς, η ίδια ένδειξη μπορεί να κατοχυρωθεί σε περισσότερες χώρες για ίδια ή διαφορετικά προϊόντα ή υπηρεσίες και με διαφορετικούς δικαιούχους. Τα κυριότερα ζητήματα που καταλαμβάνει η αρχή της εδαφικότητας είναι η κτήση, το περιεχόμενο και η λήξη των δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας[13]. Έτσι, τα δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας που αναγνωρίζει το ελληνικό δίκαιο δεν προστατεύονται στην αλλοδαπή. Αντίστοιχα, οι αλλοδαποί νόμοι βιομηχανικής ιδιοκτησίας δεν έχουν ισχύ στην ημεδαπή. Συνακόλουθα, τα σήματα που έχουν απονεμηθεί με βάση το δίκαιο άλλης χώρας, δεν προσβάλλονται στην ημεδαπή, αφού δεν παράγουν σε αυτή καμία ενέργεια[14].

1.3. Τα συστήματα κατοχύρωσης και προστασίας των εμπορικών σημάτων: εθνικό – διεθνές – ενωσιακό

Στην έννομη τάξη κάθε κράτους αναπτύσσεται ένα ξεχωριστό σύστημα καταχώρισης και προστασίας εμπορικών σημάτων, το οποίο παρέχει στον δικαιούχο απόλυτο και αποκλειστικό δικαίωμα, στα πλαίσια πάντα της αρχής της εδαφικότητας, που αναπτύχθηκε παραπάνω.

Στη χώρα μας, το σύστημα καταχώρισης και προστασίας εμπορικών σημάτων προβλέπεται σήμερα από το ν. 4679/2020, όπως αυτός τροποποιήθηκε και ισχύει. Τα σήματα που απονέμονται με βάση τις διατάξεις του εν λόγω νομοθετήματος παρέχουν απόλυτο και αποκλειστικό δικαίωμα επί του καταχωρισμένου σήματος στα πλαίσια της Ελληνικής επικράτειας[15].

Με τη διεθνή σύμβαση της Μαδρίτης της 14.4.1891 για τη διεθνή καταχώριση των σημάτων και το Πρωτόκολλο του 1989 στη Σύμβαση της Μαδρίτης, που η χώρα μας κύρωσε με το ν. 2783/2000, δεν δημιουργείται ένα υπερεθνικό σήμα, αλλά μία δέσμη εθνικών σημάτων στις συμβαλλόμενες χώρες, ενώ η προστασία του σήματος δεν είναι ενιαία, αλλά κρίνεται με βάση το δίκαιο του κάθε συμβαλλόμενου κράτους[16]. Ειδικότερα, η κατάθεση διεθνούς σήματος στον Παγκόσμιο Οργανισμό Διανοητικής Ιδιοκτησίας (WIPO) μπορεί να ισχύσει σε μία ή περισσότερες από τις χώρες που αποτελούν συμβαλλόμενα μέλη της Διεθνούς Συνθήκης του Πρωτοκόλλου της Μαδρίτης.

Σε επίπεδο ευρωπαϊκής ένωσης, όπου ζητούμενο είναι η προαγωγή στο σύνολο της κοινοτικής επικράτειας της αρμονικής, ισόρροπης και αειφόρου ανάπτυξης των οικονομικών δραστηριοτήτων, στόχος που μπορεί να επιτευχθεί με την δημιουργία μίας κοινής αγοράς[17], η πρωτοβουλία του κοινοτικού νομοθέτη κινήθηκε σε δύο κατευθύνσεις: α) στην εναρμόνιση των νομοθεσιών των κρατών μελών περί σημάτων[18] και β) στη δημιουργία ενός κοινοτικής εμβέλειας συστήματος προστασίας δικαιωμάτων στο σήμα[19]. Με τον τρόπο αυτό η αρχή της εδαφικότητας επεκτείνεται σε ολόκληρη την επικράτεια της ευρωπαϊκής ένωσης και παύει να αποτελεί εμπόδιο στην ελεύθερη κυκλοφορία των προϊόντων και υπηρεσιών[20]. Με άλλα λόγια, η αποκλειστική εδαφική προστασία για τον κάτοχο του δικαιώματος εξασφαλίζεται σε ένα ευρωπαϊκό και όχι εθνικό επίπεδο, αντιμετωπίζοντας το πρόβλημα της διαίρεσης της αγοράς σε μερικότερα τμήματα[21]. Επισημαίνεται ότι το σήμα της ευρωπαϊκής ένωσης (πρώην κοινοτικό σήμα) δεν καταργεί τα εθνικά σήματα των κρατών μελών, με τα οποία λειτουργεί παράλληλα και συνυπάρχει, αλλά προβλέπει τη δυνατότητα προστασίας ενός σήματος σε ολόκληρη την επικράτεια της ευρωπαϊκής ένωσης με μία μόνο καταχώριση [22] [23].

2. Ενωσιακό πλαίσιο: ο Κανονισμός (ΕΕ) 2017/1001 για το σήμα της ΕΕ

Ως σήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης καλείται κάθε σήμα προϊόντων ή υπηρεσιών, το οποίο καταχωρίζεται σύμφωνα με τις προϋποθέσεις και τη διαδικασία που προβλέπει ο Κανονισμός 2017/1001[24]. Με τον εν λόγω Κανονισμό δημιουργείται ένα σύστημα σημάτων με ενιαίο, αυτόνομο, διαδικαστικά ιδιαίτερο, προαιρετικό και παράλληλο προς τα εθνικά σήματα χαρακτήρα[25].

Ο ενιαίος χαρακτήρας του σήματος της ΕΕ αποτυπώνεται στο άρθρο 1 του Κανονισμού 2017/1001, σύμφωνα με το οποίο, το σήμα της ΕΕ παράγει τα αυτά αποτελέσματα σε ολόκληρη την Ένωση: δεν δύναται να καταχωρισθεί, να μεταβιβασθεί, να γίνει αντικείμενο παραίτησης, ή απόφασης περί έκπτωσης του δικαιούχου εκ των δικαιωμάτων του ή περί ακυρότητος, ούτε να απαγορευθεί η χρήση του, παρά μόνο για ολόκληρη την Ένωση, εκτός εάν προβλέπεται διαφορετικά στον Κανονισμό[26]. Με άλλα λόγια, η αποκλειστική εδαφική προστασία για τον κάτοχο του δικαιώματος εξασφαλίζεται σε ένα ευρωπαϊκό και όχι εθνικό επίπεδο, αντιμετωπίζοντας το πρόβλημα της διαίρεσης της αγοράς σε μερικότερα τμήματα.

Ο αυτόνομος χαρακτήρας του σήματος της ΕΕ προκύπτει από τα άρθρα 9 έως 17 του Κανονισμού 2017/1001[27]. Τα αποτελέσματα του σήματος της ΕΕ, μεταξύ των οποίων τα δικαιώματα που το σήμα της ΕΕ απονέμει και η προστασία που απολαμβάνει, καθορίζονται αποκλειστικά από τις διατάξεις του παρόντος Κανονισμού, εκτός εάν ορίζεται διαφορετικά. Αυτό συμβαίνει ιδίως επί προσβολών του σήματος της ΕΕ (παραποίηση/απομίμηση), οπότε εφαρμόζεται το εθνικό δίκαιο [28].

Ο ιδιαίτερος διαδικαστικός χαρακτήρας συνίσταται στην απόκτηση δικαιώματος επί του σήματος αποκλειστικά με καταχώριση στο Γραφείο Διανοητικής Ιδιοκτησίας της ΕΕ (ΓΔΙΕΕ – EUIPO), το οποίο ιδρύεται δυνάμει του παρόντος Κανονισμού[29].

Τέλος, ο προαιρετικός και παράλληλος προς τα εθνικά δίκαια χαρακτήρας συνάγεται από την 7^η και την 8^η αιτιολογική σκέψη του Κανονισμού 2017/1001, κατά τις οποίες το ενωσιακό δίκαιο περί σημάτων δεν αντικαθιστά τα δίκαια περί σημάτων των κρατών μελών, αλλά λειτουργεί με αυτά παράλληλα και συμπληρωματικά[30].

Ο Κανονισμός προβλέπει τρεις κατηγορίες σημάτων, τα ατομικά σήματα, τα συλλογικά σήματα (άρθρα 74 επ.) και τα σήματα πιστοποίησης (άρθρο 83).

3. Το Συλλογικό Σήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Στα άρθρα 74 έως 82 του Κανονισμού 2017/1001 προβλέπεται η δυνατότητα καταχώρισης συλλογικού σήματος της ΕΕ. Σύμφωνα με το άρθρο 74 του Κανονισμού, συλλογικό σήμα της ΕΕ αποτελούν τα σήματα της ΕΕ, τα οποία κατατίθενται από μια οργάνωση προκειμένου να χρησιμοποιούνται από τα μέλη της για να διακρίνουν τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες των μελών της από εκείνα άλλων επιχειρήσεων.

Τα συλλογικά σήματα διακρίνονται τόσο από τα ατομικά σήματα όσο και από τα σήματα πιστοποίησης. Ειδικότερα, ενώ σκοπός του ατομικού σήματος είναι να εγγυάται στους καταναλωτές την προέλευση των προϊόντων ή υπηρεσιών, καθιστώντας δυνατή τη διάκρισή τους ως προερχόμενων από συγκεκριμένη επιχείρηση, σκοπός του συλλογικού σήματος είναι να διακρίνει τα προϊόντα και τις υπηρεσίες των μελών της δικαιούχου οργάνωσης του σήματος από εκείνα άλλων επιχειρήσεων[31]. Το συλλογικό σήμα χρησιμοποιείται συνήθως από επιχειρήσεις, παράλληλα με τυχόν ατομικό σήμα που αυτές έχουν κατοχυρώσει, ώστε να καταστεί γνωστό στο ενδιαφερόμενο κοινό ότι οι εν λόγω επιχειρήσεις αποτελούν μέλη ορισμένης οργάνωσης. Κατά συνέπεια, η ουσιώδης λειτουργία ενός συλλογικού σήματος συνίσταται στο ότι εγγυάται τη συλλογική εμπορική προέλευση των προϊόντων και υπηρεσιών[32].

Εξάλλου, ως σήμα πιστοποίησης ορίζεται, σύμφωνα με το άρθρο 83 του Κανονισμού 2017/1001, το σήμα της ΕΕ που προσδιορίζεται κατ’ αυτόν τον τρόπο κατά την κατάθεση της αίτησης του σήματος και είναι ικανό να διακρίνει τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες που πιστοποιούνται από τον δικαιούχο του σήματος όσον αφορά το υλικό, τον τρόπο παρασκευής των προϊόντων ή παροχής των υπηρεσιών, την ποιότητα, την ακρίβεια ή άλλα χαρακτηριστικά, εξαιρέσει της γεωγραφικής προέλευσης, από προϊόντα και υπηρεσίες που δεν έχουν την ανωτέρω πιστοποίηση.

Οι προβλέψεις του Κανονισμού 2017/1001 εφαρμόζονται και στο συλλογικό σήμα, εκτός εάν ορίζεται διαφορετικά στα άρθρα 74 έως 82 αυτού. Έτσι, τα συλλογικά σήματα υπόκεινται αφενός στο γενικό καθεστώς που ισχύει επί σημάτων, αφετέρου σε ορισμένες εξαιρέσεις και ιδιαιτερότητες. Ιδίως η κατάθεση της αίτησης καταχώρισης συλλογικού σήματος υπόκειται, κατά κανόνα, στην ίδια διαδικασία και προϋποθέσεις εξέτασης της αίτησης με το ατομικό σήμα. Η ταξινόμηση των προϊόντων και υπηρεσιών και η εξέταση τυπικών προϋποθέσεων και των λόγων απαραδέκτου γίνεται κατά τη διαδικασία και σύμφωνα με τους κανόνες που ισχύουν για το ατομικό σήμα.

Ωστόσο, σε αντίθεση με το ατομικό σήμα, οι δικαιούχοι συλλογικού σήματος της ΕΕ ορίζονται περιοριστικά. Τέτοιοι μπορεί να είναι (α) οι οργανώσεις κατασκευαστών, παραγωγών, παρεχόντων υπηρεσίες ή εμπόρων, οι οποίες, σύμφωνα με τη νομοθεσία στην οποία υπάγονται, έχουν την ικανότητα να είναι, ιδίω ονόματι, υποκείμενα πάσης φύσεως δικαιωμάτων και υποχρεώσεων, να συμβάλλονται ή να ενεργούν άλλες δικαιοπραξίες και να παρίστανται ενώπιον δικαστηρίου, και (β) τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου.

Επιπρόσθετα, μία σημαντική διαφοροποίηση της διαδικασίας καταχώρισης συλλογικού σήματος σε σχέση με τις γενικές διατάξεις, αποτελεί η υποχρέωση του καταθέτη συλλογικού σήματος της ΕΕ να υποβάλλει κανονισμό χρήσης του σήματος. Ο κανονισμός χρήσης πρέπει να αναφέρει τα πρόσωπα που δικαιούνται να χρησιμοποιούν τα σήμα, τους όρους συμμετοχής στην οργάνωση, καθώς και τις προϋποθέσεις χρήσης του σήματος, εφόσον υπάρχουν, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών κυρώσεων.

4. Το Συλλογικό Σήμα της ΕΕ με γεωγραφική ένδειξη

Κατά παρέκκλιση από τον γενικό κανόνα που διέπει τα εμπορικά σήματα, στο άρθρο 74 παρ. 2 του Κανονισμού 2017/1001 προβλέπεται ότι συλλογικά σήματα της ΕΕ μπορούν να αποτελέσουν σημεία ή ενδείξεις που δύνανται να χρησιμεύσουν στο εμπόριο για δήλωση της γεωγραφικής προέλευσης των προϊόντων ή των υπηρεσιών. Αυτό συμβαίνει, καθώς, σε αντίθεση με τα ατομικά σήματα, η γεωγραφική ένδειξη δεν μονοπωλείται από συγκεκριμένη επιχείρηση: το συλλογικό σήμα της ΕΕ δεν επιτρέπει στον δικαιούχο να απαγορεύει στους τρίτους τη χρήση στις συναλλαγές τέτοιων σημείων ή ενδείξεων, εφόσον αυτή η χρήση γίνεται σύμφωνα με τα χρηστά συναλλακτικά ήθη που ισχύουν στη βιομηχανία ή το εμπόριο· ειδικότερα, αυτό το σήμα δεν αντιτάσσεται σε τρίτο που έχει δικαίωμα να χρησιμοποιεί γεωγραφική ονομασία [33]. Επιπρόσθετα, ο κανονισμός χρήσης σήματος επιτρέπει σε κάθε πρόσωπο τα προϊόντα ή οι υπηρεσίες του οποίου προέρχονται από την εν λόγω γεωγραφική ζώνη, να καθίσταται μέλος της οργάνωσης που είναι δικαιούχος του σήματος[34].

4.1. Συμβολή στην περιφερειακή ανάπτυξη

Με δεδομένο ότι το συλλογικό σήμα της ΕΕ αποτελεί ένα δικαίωμα που εκτείνεται στην επικράτεια όλων των κρατών μελών της ΕΕ, τα μέλη της δικαιούχου ένωσης απολαμβάνουν ένα πλεονέκτημα στα πλαίσια της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς. Ειδικά τα συλλογικά σήματα της ΕΕ με γεωγραφική ένδειξη, μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως όχημα για την διάδοση των προϊόντων και υπηρεσιών που προέρχονται από ορισμένη γεωγραφική περιοχή και να δημιουργήσουν ένα ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για τις επιχειρήσεις της εν λόγω γεωγραφικής περιοχής, λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της.

Ειδικότερα, οι ειδικές γεωκλιματικές συνθήκες που επικρατούν σε ορισμένες περιοχές και οι τοπικές παραδόσεις σχεδιασμού και παρασκευής προϊόντων και υπηρεσιών δύνανται να προσδίδουν σε αυτά ορισμένες ιδιότητες, που δεν παρουσιάζουν αντίστοιχα προϊόντα άλλων γεωγραφικών περιοχών και να τα καθιστούν εν γένει ποιοτικά ανώτερα. Η εμπορική προώθηση των εν λόγω προϊόντων υπό ορισμένο συλλογικό σήμα με γεωγραφική ένδειξη δύναται να επηρεάσει θετικά τις προτιμήσεις των καταναλωτών.

Παράλληλα, μέσω των συλλογικών σημάτων με γεωγραφική ένδειξη δύναται να αναπτυχθεί η εμπιστοσύνη των καταναλωτών στα προϊόντα ή της υπηρεσίες που προέρχονται από την εν λόγω περιοχή και φέρουν το συλλογικό σήμα. Εξάλλου, ένα συλλογικό σήμα μπορεί να βοηθήσει ιδίως στην ανάπτυξη μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, οι οποίες μπορούν να καταστούν ανταγωνιστικότερες στην αγορά, ενώνοντας τις δυνάμεις τους με άλλους παραγωγούς, αυξάνοντας έτσι την αξιοπιστία τους απέναντι στους καταναλωτές και εν τέλει αποκομίζοντας οικονομικά οφέλη μεγάλης κλίμακας, μειώνοντας το κόστος των εκστρατειών μάρκετινγκ και της διαφήμισης.

Καθίσταται, λοιπόν, σαφές ότι η καταχώριση ενός συλλογικού σήματος με γεωγραφική ένδειξη μπορεί να αποτελέσει μοχλό περιφερειακής ανάπτυξης.

4.2. Παραδείγματα συλλογικών σημάτων της Ε.Ε. με γεωγραφική ένδειξη

Για την αμεσότερη κατανόηση των παραπάνω χαρακτηριστικών των συλλογικών σημάτων της ΕΕ με γεωγραφική ένδειξη, παρατίθενται παραδείγματα διαφόρων ειδών αυτής της κατηγορίας σημάτων.

Παράδειγμα συλλογικού σήματος της ΕΕ από φορέα προερχόμενο από χώρα μέλος της ΕΕ:

Συλλογικό σήμα ένωσης ζυθοποιών Βαυαρίας

Στοιχεία σήματος:

Ονομασία: Bayerisches Bier – Einzig in der Welt

Αριθμός σήματος: 002914729

Κατάθεση: 31.10.2002

Κλάση 32: Μπύρες

Δικαιούχος: BayerischerBrauerbunde. V. (Ένωση ζυθοποιών Βαυαρίας – Γερμανία)

Παράδειγμα συλλογικού σήματος της ΕΕ από φορέα προερχόμενο από χώρα μη μέλος της Ε.Ε.:

Συλλογικό σήμα ένωσης παραγωγών τσαγιού της Ινδίας

Στοιχεία σήματος:

Ονομασία: DARJEELING

Αριθμός σήματος: 008674327

Κατάθεση: 10.11.2009

Κλάση 30: Τσάι

Δικαιούχος: THE TEA BOARD, Ινδία

Σημειώνεται ότι το Ντάρτζιλινγκ (Darjeeling) είναι πόλη και δήμος στη βορειότερη περιοχή της ινδικής πολιτείας της Δυτικής Βεγγάλης στην Ινδία. Βρίσκεται στα Ανατολικά Ιμαλάια και έχει μέσο υψόμετρο 2.045 μέτρων.

Παραδείγματα συλλογικών σημάτων της ΕΕ από φορείς της Ιταλίας, μίας χώρας με ισχυρή παράδοση στη διαφήμιση και προώθηση των προϊόντων και υπηρεσιών της:

Συλλογικό σήμα κοινοπραξίας παραγωγών prosciutto της Πάρμα

Στοιχεία σήματος:

Ονομασία: PARMA

Αριθμός σήματος: 001116201

Κατάθεση: 24.3.1999

Κλάση 29: Parma ham (ζαμπόν της Πάρμα)

Δικαιούχος: CONSORZIO DEL PROSCIUTTO DI PARMA – Κοινοπραξία παραγωγών prosciutto της Πάρμα

Συλλογικό σήμα Ιταλικού Επιμελητηρίου

Στοιχεία σήματος:

Ονομασία: MADE IN FRIULI

Αριθμός σήματος: 001259068

Κατάθεση: 29.7.1999

Περισσότερες κλάσεις προϊόντων και υπηρεσιών (μέταλλα, μηχανές, γεωργικά προϊόντα, ποτά, υπηρεσίες κλπ.)

Δικαιούχος: CAMERA DI COMMERCIO INDUSTRIA ARTIGIANATO E AGRICULTURA (Εμπορικό, Βιομηχανικό, Γεωργικό και Βιοτεχνικό Επιμελητήριο)

Παράδειγμα της σύγχρονης εξέλιξης των συλλογικών σημάτων της ΕΕ από φορείς της Ιταλίας:

Συλλογικό σήμα Cluster αγρο-διατροφής και βιοοικονομίας της περιφέρειας Friuli Venezia Giulia

Στοιχεία σήματος:

Ονομασία: IO SONO FRIULI VENEZIA GIULIA

Αριθμός σήματος: 018371612

Κατάθεση: 8.1.2021

Περισσότερες κλάσεις προϊόντων και υπηρεσιών (χημικά, γεωργικά προϊόντα, ποτά, υπηρεσίες κλπ.)

Δικαιούχος: PARCO AGRO-ALIMENTARE FVG AGRI-FOOD & BIOECONOMY CLUSTER AGENCY SOCIETA’ CONSORTILE A R.L. IN BREVE CLUSTER AGRO-ALIMENTARE FVG S.C.A.R.L. (Cluster αγρο-διατροφής και βιοοικονομίας της περιφέρειας Friuli Venezia Giulia)

Παράδειγμα της προώθησης των συλλογικών σημάτων της ΕΕ από φορείς της Ιταλίας:

Προώθηση του Συλλογικού Σήματος μέσω της ποδοσφαιρικής ομάδας UDINESE CALCIO

Παραδείγματα καταχώρισης συλλογικών σημάτων της Ε.Ε. από Ελληνικούς φορείς:

Συλλογικό σήμα του Συνδέσμου Εξαγωγέων (ΣΕΒΕ)

Στοιχεία σήματος:

Ονομασία: M MACEDONIA THE GREAT

Αριθμός σήματος: 018153874 και 018534804

Κατάθεση: 18.11.2019

Περισσότερες κλάσεις προϊόντων και υπηρεσιών, που καλύπτουν το σύνολο των παραγόμενων προϊόντων και των προσφερόμενων υπηρεσιών από τα μέλη του ΣΕΒΕ

Οριστική καταχώριση παρά τις πολυάριθμες αντιρρήσεις

Δικαιούχος: Σύνδεσμος Εξαγωγέων (ΣΕΒΕ)

Σημειώνεται ότι στην καταχώριση του παραπάνω συλλογικού σήματος του ΣΕΒΕ αντιτάχθηκε σωρεία φορέων και εταιρειών από τη Βόρεια Μακεδονία και τη Βουλγαρία, που υπέβαλαν σχετικές παρατηρήσεις τρίτων και ανακοπές. Μεταξύ άλλων, κατατέθηκε ανακοπή από τη δικαιούχο της αίτησης του παρακάτω ατομικού σήματος της ΕΕ:

Ατομικό σήμα που αντιτάχθηκε:

Ονομασία: MAKEDONSKO MACEDONIAN PREMIUM BEER

Αριθμός αίτησης σήματος: 017967530

Κατάθεση: 11.10.2018

Κλάση 32: Μπύρα

Αιτούσα: KOZUVCANKA DOO

Εν τέλει, η ανακοπή απορρίφθηκε αμετάκλητα με απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της Ε.Ε. (Υπόθεση Τ-357/20).

Συλλογικό Σήμα Επιμελητηρίου Πιερίας

Στοιχεία σήματος:

Ονομασία: OLYMPUS PIERIAN CHAMBER

Αριθμός σήματος: 018931763

Κατάθεση: 14.6.2022

Περισσότερες κλάσεις προϊόντων και υπηρεσιών, που καλύπτουν το σύνολο των παραγόμενων προϊόντων και των προσφερόμενων υπηρεσιών της Πιερίας

Δικαιούχος: Επιμελητήριο Πιερίας

Σημειώνεται ότι κατά της καταχώρισης του παραπάνω συλλογικού σήματος του Επιμελητηρίου Πιερίας υποβλήθηκαν δύο ανακοπές:

1. Από τη Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή (Comité International Olympique) με βάση τα προγενέστερα λεκτικά σήματα OLYMPIC και OLYMPIAN, για το σύνολο των προϊόντων και υπηρεσιών του σήματος.

2. Από τη γερμανική εταιρεία OLYMP Bezner KG, με βάση το προγενέστερο γερμανικό σήμα OLYMP (που καταχωρίσθηκε 25/01/2001), για τις κλάσεις 24 και 25 (υφάσματα και ενδύματα). Είναι ασφαλώς χαρακτηριστικό ότι μία γερμανική εταιρεία έχει καταχωρίσει ως εθνικό γερμανικό σήμα το όνομα του Ολύμπου στη γερμανική γλώσσα, ήδη από το 2001. Είναι ακόμα πιο χαρακτηριστικό ότι η προσπάθεια της εν λόγω εταιρείας να καταχωρίσει το σήμα της και ως σήμα της ΕΕ απέτυχε, καθώς μία ισπανική εταιρεία (MIGUEL BELLIDO, S.A.) είχε ήδη προλάβει να καταχωρίσει προγενέστερα το σήμα OLIMPO, δηλαδή το όνομα του Ολύμπου στην ισπανική γλώσσα, για παρόμοια προϊόντα!

5. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Η έκταση του δικαιώματος του συλλογικού σήματος της ΕΕ με γεωγραφική ένδειξη στην επικράτεια του συνόλου των κρατών μελών της ΕΕ, σε συνδυασμό με τη δημιουργία ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος ενός συνόλου επιχειρήσεων ορισμένης γεωγραφικής περιοχής λόγω των χαρακτηριστικών του τόπου αυτού, καθιστούν το συλλογικό σήμα της ΕΕ με γεωγραφική ένδειξη ένα πολύτιμο εργαλείο περιφερειακής ανάπτυξης.

Τη διαπίστωση αυτή επιβεβαιώνει τόσο η πρακτική φορέων κρατών προηγμένων στον τομέα της διαφήμισης και του μάρκετινγκ (βλ. Ιταλία), αλλά και οι σημαντικές αντιδράσεις που αντιμετώπισαν οι προαναφερθείσες προσπάθειες Ελληνικών φορέων να καταχωρίσουν συλλογικά σήματα της ΕΕ, που περιέχουν τα ονόματα «Μακεδονία» και «Όλυμπος».

Αναδεικνύεται, λοιπόν, η ανάγκη για την ανάπτυξη μίας συνολικής στρατηγικής προώθησης των προϊόντων και εν γένει της κουλτούρας μας στο εξωτερικό, με τη λήψη αντίστοιχων πρωτοβουλιών από Ελληνικούς φορείς: η χώρα μας διαθέτει πολυάριθμα διεθνούς φήμης τοπωνύμια, τα οποία εμπεριέχουν χιλιάδες χρόνια ιστορίας και παράδοσης και μπορούν να αξιοποιηθούν ώστε να αποτελέσουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα των Ελληνικών επιχειρήσεων. Πρόκειται για σήματα που διαθέτουν εγγενή διακριτική δύναμη και παγκόσμια αναγνωρισιμότητα (π.χ. Μακεδονία, Όλυμπος), χωρίς να χρειάζεται να επενδύσει κανείς σε αυτά υπέρογκα κεφάλαια για διαφήμιση.

Προκειμένου, λοιπόν, να εκμεταλλευτούμε, στα πλαίσια μίας γενικότερης στρατηγικής, το εργαλείο των συλλογικών σημάτων της ΕΕ με γεωγραφική ένδειξη, προτείνεται να ακολουθήσουν το παράδειγμα του ΣΕΒΕ και του Επιμελητηρίου Πιερίας και άλλοι συλλογικοί φορείς της χώρας (Επιμελητήρια, ενώσεις παραγωγών κλπ.) αξιοποιώντας σημαντικά τοπωνύμια της περιοχής τους.

[1] Βλ. ενδεικτικά Παμπούκη, Το δίκαιον των διακριτικών γνωρισμάτων, σελ. 43 και Αντωνόπουλο, Βιομηχανική Ιδιοκτησία, σελ. 267.

[2] Βλ. Αντωνόπουλο, Βιομηχανική Ιδιοκτησία, σελ. 270, 271. Διακριτικά γνωρίσματα αποτελούν το όνομα, η επωνυμία της επιχείρησης, ο διακριτικός τίτλος, τα διακριτικά γνωρίσματα προϊόντος ή υπηρεσίας κλπ.

[3] Βλ. ενδεικτικά, άρθρα 7 και 38 ν. 4679/2020, άρθρο 10 της Οδηγίας (ΕΕ) 2015/2436 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 16ης Δεκεμβρίου 2015 για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών περί σημάτων και άρθρα 6 και 9 του Κανονισμού (ΕΕ) 2017/1001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 14ης Ιουνίου 2017 για το σήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

[4] Βλ. άρθρο 13 παρ. 2 ν. 146/1914.

[5] Βλ. ενδεικτικά ΑΠ 310/1990 Δνη 32. 72, ΑΠ 197/1989 Δνη 31.1426, ΕφΘεσ 77/2007 Επισκ.Εμπ.Δ 2007.504, ΕφΠειρ 291/2005 Πειρ.Νομ. 2005.2001 ΕφΑΘ 6260/2002 Δνη 44.803.

[6] Βλ. Ν. Ρόκα, Αθέμιτος Ανταγωνισμός, έκδ. 1996, § 20, αριθ. 1.

[7] Βλ. πχ το άρθρο 7 του Κανονισμού (ΕΕ) 2017/1001 για το σήμα της ΕΕ, που απαριθμεί τους απόλυτους λόγους απαραδέκτου, το άρθρο 4 της Οδηγίας 2015/2436/ΕΕ, καθώς και το άρθρο 4 του ν. 4679/2020.

[8] Aπόφαση του ΔΕΚ της 4.5.1999, Υποθέσεις C-108/97 και C-109/97, Windsurfing Chiemsee Produktions – und Vertriebs GmbH (WSC) v Boots – und SegelzubehorWalter Huber & Franz Attenberger.

[9] Convention of Union of Paris of March 20, 1883, for the Protection of Industrial Property, Revised at Brussels December 14, 1900, at Washington June 2, 1911, at the Hague November 6, 1925, and at London June 2, 1934.

[10] Βλ. Απόφαση ΔΕΚ C-245/02, Anheuser-Busch, 16.11.2004, ECLI:EU:C:2004:717, σκ. 98.

[11] Βλ. Αντωνόπουλο, Βιομηχανική Ιδιοκτησία, σελ. 218 επ.

[12] Βλ. Αντωνόπουλο, Βιομηχανική Ιδιοκτησία, σελ. 250 επ.

[13] Βλ. Λιακόπουλο, Βιομηχανική Ιδιοκτησία, σελ.166, Αντωνόπουλο, Βιομηχανική Ιδιοκτησία, σελ. 79 επ.

[14] Εξαίρεση από την αρχή της εδαφικότητας εισάγεται με τα παγκοίνως γνωστά σήματα του άρθρου 6 δις της Σύμβασης των Παρισίων, τα οποία προστατεύονται και πέρα από τα όρια της χώρας στην οποία έχουν αναγνωριστεί (βλ. άρθρο 5 παρ. 2 περ. γ ν. 4679/2020). Εξαίρεση εισάγεται και στην περίπτωση των σημάτων που έχουν κατατεθεί κακόπιστα, και προκαλούν σύγχυση με σήμα που έχει καταχωρισθεί στην αλλοδαπή (βλ. άρθρο 5 παρ. 3 περ. γ ν. 4679/2020).

[15] Σημειώνεται ότι το ισχύον ελληνικό δίκαιο έχει εναρμονιστεί με ευρωπαϊκό δίκαιο περί σημάτων. Η εναρμόνιση των νομοθεσιών των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης περί σημάτων έγινε για πρώτη φορά με την Οδηγία 89/104 του Συμβουλίου της 21^ης Δεκεμβρίου 1988, η οποία κωδικοποιήθηκε ως οδηγία 2008/95/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και στη συνέχεια με τις διατάξεις της Οδηγίας (ΕΕ) 2015/2436 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 16ης Δεκεμβρίου 2015 για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών περί σημάτων.

[16] De Ramitz Remco, Alexander von Muhlendahl in conversation with Remco de Ramitz, [2000] EIPR 528-533 και Αντωνόπουλος, Βιομηχανική Ιδιοκτησία, σελ. 732.

[17] Βλ. άρθρο 2 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.

[18] Όπως προαναφέρθηκε η εναρμόνιση επιχειρήθηκε για πρώτη φορά με την Οδηγία 89/104 και στη συνέχεια με την Οδηγία 2015/2436 για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών περί σημάτων.

[19] Το σύστημα του κοινοτικού σήματος υιοθετήθηκε με τον Κανονισμό (ΕΚ) 40/94 του Συμβουλίου, που είχε κωδικοποιηθεί το 2009 ως Κανονισμός (ΕΚ) 207/2009, ο οποίος έχει σήμερα αντικατασταθεί από τον Κανονισμό (ΕΕ) 2017/1001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 14^ης Ιουνίου 2017 για το σήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σύμφωνα με την 5^η αιτιολογική πρόταση του Κανονισμού 2017/1001: η προσέγγιση των εθνικών νομοθεσιών δεν είναι δυνατόν να άρει το εμπόδιο του εδαφικού περιορισμού των δικαιωμάτων τα οποία οι νομοθεσίες των κρατών μελών παρέχουν στους δικαιούχους σημάτων. Προκειμένου να μπορέσουν οι επιχειρήσεις να ασκήσουν χωρίς εμπόδια την οικονομική τους δραστηριότητα στο σύνολο της εσωτερικής αγοράς, θα πρέπει να είναι δυνατή η καταχώριση σημάτων που διέπονται από ενιαίο ενωσιακό δίκαιο το οποίο εφαρμόζεται άμεσα σε όλα τα κράτη μέλη.

[20] Βλ. Govaere Inge, The Use and Abuse of Intellectual Property Rights in E.C. Law, London, Sweet & Maxwell, σελ. 59.

[21] Βλ. Weatherill/Beaumont, EC Law, 2^nd ed., Penguin Books, σελ. 855.

[22] Για το σύστημα προστασίας του κοινοτικού (και ήδη ευρωπαϊκού) σήματος βλ. Κουτσοχήνα, Η προστασία του κοινοτικού σήματος και οι περιορισμοί της, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα – Θεσσαλονίκη, 2004.

[23] Για τη διαδικασία καταχώρισης σήματος της ΕΕ, βλ. ιστοσελίδα του Γραφείου Διανοητικής Ιδιοκτησίας της ΕΕ στη διεύθυνση https://euipo.europa.eu

[24] Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, πρόκειται για θεσμό που συμπληρώνει 30 χρόνια λειτουργίας, καθώς είχε καθιερωθεί για πρώτη φορά με τον Κανονισμό 40/1994, ως «κοινοτικό σήμα».

[25] Βλ. Κουτσοχήνα, Η προστασία του κοινοτικού σήματος και οι περιορισμοί της, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα – Θεσσαλονίκη, 2004

[26] Βλ. Κοτσίρη, Ευρωπαϊκό Εμπορικό Δίκαιο, Β΄ Έκδοση, εκδ.Σάκκουλα, Αθήνα-Θεσσαλονίκη, 2012, σ. 719.

[27] Βλ. Κοτσίρη, ό.π., σ. 720.

[28] Βλ. άρθρο 17 παρ. 1, 2 του Κανονισμού 2017/1001.

[29] Bλ. άρθρο 30 του Κανονισμού 2017/1001.

[30] Βλ. Κοτσίρη, ό.π., σ. 720.

[31] Βλ. ΔΕΚ C-108/97, WindsurfingChiemsee, ό.π., σκ. 49· ΔΕΚ C-342/97, LloydSchuhfabrikMeyer, ό.π., σκ. 22· ΔΕΚ C-53/01, Linde κ.λπ., 08.04.2003, ECLI:EU:C:2003:206, σκ. 40· ΔΕΕ C‑673/15 P έως C‑676/15 P, TheTeaBoard/ EUIPO, ό.π., σκ. 52. Βλ. Και Προτάσεις Γεν. Εισαγγελέα στην υπόθεση ΔΕΕ C-766/18 P, Foundation for the Protection of the Traditional Cheese of Cyprus named Halloumi/EUIPO, ECLI:EU:C:2019:881, σημ. 81.

[32] Βλ.ΔΕΕC‑673/15 P έως C‑676/15 P, The Tea Board/EUIPO, ό.π., σκ. 50, 57.

[33] Βλ. άρθρο 74 παρ. 2 του Κανονισμού 2017/1001.

[34] Βλ. άρθρο 75 παρ. 2 του Κανονισμού 2017/1001.